پرتونگاری

پرتونگاری در محیط های بسته :

رعایت موارد زیر هنگام عملیات پرتونگاری در محیط های بسته توصیه می شود :

·        قبل از انجام پرتونگاری از اصول کار و عملکرد منبع پرتو، آگاهی کامل وجود داشته باشد.

·        عملکرد کلیه تجهیزات پرتونگاری قبل از شروع عملیات پرتونگاری کنترل شوند.

·        عملیات پرتونگاری با مجوز شخص مسئول انجام پذیرد.

·        کلیه مراحل و عملیات پرتونگاری در دفاتر ثبت گردد.

·        اندازه گیری شدت پرتو در اطراف اتاق به خصوص در محل اتصال در و پنجره انجام پذیرد.

·        محوطه پرتونگاری از افراد غیرمجاز تخلیه گردد.

·    اگر جهت پرتو به طرف زمین است، اطمینان حاصل گردد که طبقه زیر توسط افراد اشغال نشده باشد و یا حفاظ کف اتاق کافی باشد.

·        هنگام پرتونگاری درها بسته شود و مجدداً اطراف اتاق جهت حصول اطمینان دزیمتری شود.

·        پس از اتمام کار کلیه تجهیزات به محل اولیه منتقل گردد.

·        در مورد دستگاه های پرتوساز، دستگاه خاموش و علائم خطر و حفاظ های اصافی جمع آوری شود.

·        تجهیزات از نظر آسیب دیدگی کنترل و در هر مورد نواقص فوراً برطرف گردد.

همواره امکان بروز حوادث پرتوی هنگام تولید، حمل و نقل و استفاده از مواد پرتوزا وجود دارد. در صورت بروز هر حادثه ای، کنترل پرتوگیری و آلودگی افراد تا نیل به وضعیت عادی ضروری است. براساس مقررات حفاظت در برابر اشعه، دارندگان پروانه ثبت و اشتغال موظف هستند ضمن اسجاد دستورالعمل های کاری، عوامل بروز سانحه را به حداقل کاهش دهند. تجربه نشان می دهد که تدوین یک برنامه فوریت پرتوی جهت تخفیف عوارض یک حادثه و محدود نمودن آن و در نهایت برخورد صحیح با مصدومین از اهمیت بالایی برخوردار است. ذیلاً به پاره ای از نکات لازم جهت ایجاد آمادگی مقابله با سوانح پرتوی اشاره گردد.

ویژگی های سوانح پرتوی :

برخی از ویژگیهایی که سوانح پرتوی را از دیگر سوانح متمایز می نماید به شرح زیر است :

·    اثرات و عوارض ناشی از سوانح پرتوی در لحظات اولیه حادثه خلاصه نمی شوند و گاه آثار احتمالی آن با گذشت زمان افزایش می یابند.

·    نظر به اینکه پرتوها با حواس پنج گانه قابل تشخیص و شناسایی نمی باشند و با توجه به تنوع سوانح پرتوی جهت تشخیص محدود نمودن و پیشگیری از این سوانح استفاده از تجهیزات و فناوری مرتبط ضروری می باشد.

·    رعایت فاصله، خفاظ و سرعت و دقت در عملیات چه در زمان سانحه و چه پس از آن و تصمیم گیری به موقع در تخلیه منطقه یا پناه گیری مناسب، تأثیر بسزایی در کاهش سانحه و اثرات زیانبار آن خواهد داشت.

·        پاسخ قوی و مؤثر به اینگونه سوانح به برنامه ریزی صحیح و نیروی متخصص و آموزش دیده نیاز دارد.

اهداف برنامه مقابله با سوانح پرتوی :

یک برنامه صحیح جهت مقابله با سوانح پرتوی، با توجه به ویژگی های این گونه سوانح، دارای اهداف زیر می باشد :

·        تخفیف و محدود نمودن حادثه در سرچشمه وقوع

·        جلوگیری از آثار قطعی و مرگبار برای کارکنان و مردم

·        فراهم آوردن کمک های اولیه و درمانهای تخصصی برای مجروحین

·        کاهش آثار احتمالی و بلند مدت سانحه

·        کاهش آثار روانی

·        حفاظت از محیط زیست

·        کاهش اثرات مخرب اقتصادی 

عوامل مؤثر در کاهش سوانح پرتوی :

·        آموزش مناسب

·        آگاهی از خطر

·        مونیتورینگ دائمی محیط کار

·        نگهداری صحیح وسایل و تجهیزات

·        تجهیزات لازم برای انبار نمودن چشمه

·        تجهیزات فوریت های پرتوی

·        دفتر روزانه ثبت مشخصات چشمه ها

·        نظارت دوره ای توسط شخص مسئول و مسئول فیزیک بهداشت

·        کنترل بازرسی مؤثر توسط امور حفاظت در برابر اشعه کشور

گرما وكار درمحيط هاي گرم

گرما وكار درمحيط هاي گرم

انسان براي ادامه دادن به حيات خود بايد در هر شرايطي درجه حرارت بدن را ثابت نگه دارد و اولين واكنش او به گرما، احساس ناراحتي است. تعادل گرمائي در انسان در ارتباط با معادله زير است:

    تبخير - هدايت+- انتقال +- تشعشع+- متابوليسم = ذخيره گرما

 همانطور كه مشاهده مي‏شود تمامي مؤلفه‏ها مي‏توانند باعث گرم شدن يا سرد شدن بدن شوند الا تبخير كه فقط باعث خنك شدن بدن مي‏شود. كلا شاغلين در مواجهه با گرما واكنش نشان مي‏دهند كه عبارتند از:  - 1 ناراحتي  - 2 كاهش كارائي  - 3كار دائم همراه يا خطرهاي فيزيولوژيكي  - 4 كلاپي بر اثر حرارت (گرمازدگي)  - 5تماس دردناك. احساس ناراحتي بسته به فصل، نوع لباس و غيره. فرق مي‏كند و به آستانه افراد بستگي دارد. جهت جلوگيري از عوارض فوق  دو راه حل وجود دارد يكي آماده سازي كارگر و ديگري تغيير دادن محيط. به راحتي مي‏توان محل‏هاي كوچك  خنك كننده در بين مكانهاي كاري گرم قرار داد تا كارگران در آن محيطها رفع خستگي كنند. مي‏بايستي با قرار دادن عايق‏ها و سپرهاي حرارتي مقدار زيادي از حرارت را از فرد دور نمود و مانع جذب آن توسط البسه يا به تن كارگر شد. مي‏بايستي مرتبا از مايعات خنك همراه با كمي نمك استفاده كرد. بايد حتي المقدور سعي كرد تا جريان هوا در محيط كار برقرار باشد چرا كه جريان هوا و تعريق دو عامل هستند كه باعث مي‏شود كارگر احساس خنكي نمايد.

اختلالات حاصل ازمواجهه باگرما درمحيط كار:

اخنتلالات فوق را به  3گروه تقسيم بندي مي‏كنند.  - 1اختلالات عمومي - گرمازدگي (تب بالا) بي حالي به علت حرارت (بر اثر گردش خون و سنكوپ ناشي از حرارت)، كمبود آب و نمك بدن، انقباض‏هاي عضلاني بر اثر حرارت يا كمبود تعريق  - 2اختلالات پوستي - سوزش پوست (ميليار يا روبرا) و...  - 3اختلالات رواني عصبي، خستگي مزمن. گرمازدگي = در اين موارد كه در واقع يك اورژانس پزشكي است پوست خشك، داغ و درجه حرارت بدن بسيار بالا است مثلا درجه حرارت  .40 - 43Cفرد مبتلا دچار هذيان، گيجي و تشنج مي‏شود. بايد فرد را زود خيس نمود و با جريان هوا دماي وي را كاهش داد. فرو بردن فرد مبتلا در آب يخ كمك چنداني نمي‏كند چون انقباض عروق پوستي خود مانع دفع حرارت مي‏گردد. سوزش پوست يا ميليارياروبرات به واسطه خوب كار نكردن غدد عرق رخ مي‏دهد، فرد بسيار احساس ناراحتي مي‏كند چون تعريق مشكل بوده و در پوست احساس سوزش مي‏كند. بايد فرد مبتلا را به محيط خنك برد و از دوش آب سرد و خشك كردن ملايم پوست و استفاده از محلول مسكن لوسيون كارامين استفاده برد. گرما باعث كاهش تمركز تحريك پذيري و خواب آلودگي شود كه اگر به صورت حاد ظاهر شود ممكن است فرد كنترل خود را از دست بدهد و باعث بروز حوادث گردد.

 

آیا امواج مافوق صوت در محیط کار می توانند مضر باشند؟

آیا امواج مافوق صوت در محیط کار می توانند مضر باشند؟

امواج مافوق صوت در واقع مشابه امواج صوتي يا همان صداي معمولي است ليكن به علت فركانس بالاي آنها كه معمولا بين  16000تا  20000دور درثانيه يا  16تا  20كيلو هرتز قرار دارد با گوش انسان قابل شنيدن نمي‏باشد. جذب اين امواج با بالا رفتن درجه حرارت واسطه همراه است. امواج ماوراي صوت با فركانس كم ( 18تا  30كيلوهرتز) و شدت زياد ( )W / cm2 6 - 7به طور وسيع در كارهاي صنعتي مثل تميز كردن و روغن زدائي قطعات، ماشين كاري مواد سخت و شكننده، جوشكاري برنج و لحيم كاري، آبكاري الكتروليت و تسريع واكنش‏هاي به كار مي‏رود. اين امواج بيشتر به واسطه تماس با منبع ارتعاش‏زا به بدن كارگر وارد مي‏شوند. تماس دست با منابع قوي اين امواج باعث آسيب به اعصاب رسانان عروقي در نقطه تماس مي‏شود. اين تماس‏ها در دراز مدت باعث اختلالات در سيستم اعصاب مركزي و محيطي، سيستم عصبي قلب و شنوائي، غدد داخلي و خلق و خو شود. جهت جلوگيري از بروز اين عوارض مي‏بايستي تا حد امكان فرمان تماس بين كارگر منبع صوله ماوراي صوت را كاهش داد. منابع مولد اين امواج بايد به خوبي عايق بندي شود. در صورت وجود بيماري‏هاي ذيل بايد بيشتر مراقب كارگران بود:  - 1بيماري‏هاي فرعي دستگاه اعصاب مركزي و محيطي  - 2سابقه ضربه به جمجمه  - 3بي نظمي‏هاي متابوليسم و غددي  - 4بيماري‏هاي مزمن و گوش  - 5افت دائمي شنوائي به هر دليل  - 6پائين يا بالا بودن فشار خون.

كنترل صدا (noise control)

كنترل صدا (noise control)

كنترل صدا بمنظور كنترل اثرات زيانبار آن و آسايش كارگر بوده و شامل روشهاي كنترل فني ، كنترل مديريتي ( كنترل زمان مواجهه)، آموزش و اطلاع رساني است.

1)كنترل فني

اين روشها شامل مراحل زير است:

الف- كنترل در منبع صوتي

1-الف- انتخاب صحيح دستگاه متناسب با فرآيند توليد

براي انجام هر عمليات صنعتي دستگاههاي مختلفي وجود دارد در هنگام طراحي پروسه توليد و انتخاب نوع دستگاه  از عواملي كه بايد مد نظر قرار گيرد مشخصات صوتي آن يا به عبارت ديگر تراز فشار صوت هر دستگاه و تراز فشار صوت مجموع دستگاهها در يك كارگاه است. بنابراين اصول ذكر شده در جمع ترازهاي صوتي هر چه تراز فشار صوت دستگاهها كمتر و تعداد آنها نيز محدود باشد مطلوبتر است

 

2- الف- نگهداري صحيح دستگاهها

توليد صدا يكي از راههاي اتلاف انرژي در دستگاهها است. اصولاً با طول عمر دستگاه تراز فشار صوت آن نيز افزايش مي يابد. نگهداري دستگاه و سرويسكاري بموقع در پيشگيري از فرسودگي و نيز كاهش صدا موثر است . همچنين گريسكاري و تنظيم قطعات متحرك در دستگاهها حائز اهميت است. براي هر دستگاه لازم است شناسنامه و دستور العمل نگهداري دقيقي وجود داشته باشد و كارگر متصدي آن را روزانه به اجرا در آورد. البته فرسو دگي قطعات در افزايش صداي دستگاه موثر مي باشد در اين صورت بهتر است قطعات متحرك فرسوده تعويض گردد.

 

 3- الف- محل ونحوه استقرار دستگاه

در اين روش كنترل كليه عوامل مكانيكي كه مي تواند باعث توليد صدا شود بايستي مد نظر قرار گيرد عمل نصب دستگاه  موقعيت قرار گيري آن نسبت به ديوارهاي بالايي برخوردار است.

 

4-الف- تغيير در اجزاء و كار دستگاهها

تكنيكهاي كار دستگاهها روز به روز در حال تغيير است از طرف ديگر جايگزين نمودن دستگاههاي پر سرو صدا هميشه مقدور نيست ولي مي توان با مطالعه دقيق و فني برروي اجزاء و كار دستگاهها برخي از فرآيندهاي آن را با تغيير در اجرا اصلاح نمود.

ب- كنترل در مسير انتشار

در صورتي كه كنترل صدا در منبع ميسر يا مؤثر نباشد جلوگيري از انتقال يا انتشار صدا يا بعبارت ديگر كنترل آن در مسير انتشار است كه خود شامل چند شيوه است، مدنظر قرار مي گيرد. اصولاً اين روش مبتني بر دو خاصيت جذب صوت (Sound  Absorption) و ايزولاسيون صوت (Sound  insulation) درمصالح مي باشد.

 

1-ب- كنترل صدا مبتني برجذب صدا

وجود سطوح انعكاسي در كارگاه و اطراف منبع صوتي باعث مي شود كه تراز فشار صوت بعلت انعكاس مكرر افزايش پيدا كند اين ميزان افزايش به تعداد ومشخصات سطوح باز تابشي بستگي دارد وجود جاذب صوت مناسب مي تواند تا حدود زيادي اين پديده را كنترل نمايد.

انواع جاذب هاي صوتي در سه گروه طبقه بندي مي شوند:

1-   جاذب صفحه اي ساده (Membran   Alsorber)

2-   جاذب صفحه اي سورا خدار (Dissipative  Absorber)

3-    جاذب محفظه اي (حفره اي)  Cavity Absorber) )

جاذبهاي صفحه اي يا لايه اي ساده بيشترين كار برد را در جذب صدا در فركانسهاي پايين دارند. بر عكس جاذبهاي سوارخدار براي جذب فركانسهاي بالا مناسب هستند جاذبهاي محفظه اي نيز براي جذب صدا در يك محدوده باريك از باند فركانسي مناسب هستند.

 

جاذبهاي صفحه اي

جاذبهاي صفحه اي شامل يك لايه از ماده اي سبك با چگالي كم وحتي الا مكان متخلخل است. از اين گروه مي توان تخته هاي چوبي چند لا،نئوپان،پلي اورتان (يونوليت) و صفحات جاذب متخلخل را نام برد. امروزه مواد مركب هم كه داراي جذب خوب بوده و از تركيبي از الياف معدني و آلي مي باشند بطور وسيع مورد استفاده قرار مي گيرند.

هر ماده اي از نظر درصد جذب انرژي صوت در كل باند فركانسي و نيز در هر فركانس ضريب جذب مخصوص به خود دارد.

ضريب جذب صوت در هر ماده از نسبت انرژي صوتي جذب شده به انرژي صوتي اوليه بدست مي آيد.

ضريب جذب صفر به معني انعكاس تمام صوت و ضريب جذب 5/0معادل جذب 50% انرژي و ضريب 1 جذب كل انرژي صوتي است. البته در عمل جذب كامل و يا انعكاس كامل در مصالح وجود ندارد.

از ديوارهاي جاذب بصورتهاي مختلفي مي توان استفاده نمود مثلاً روكش نمودن سازه اصلي بنا از داخل بالايه اي از مواد جاذب كه در جلوگيري از انعكاس صوت مؤثر بوده وانتشار صوت را به ميدان آزاد نزديك مي كند

 

جاذب هاي سوراخدار (مشبك)

امروزه شركت هاي مختلفي صفحات جاذب سوراخدار ومشبك را درانواع وابعاد مختلف به بازارعرضه نموده اندكه با نام عمومي آكوستيك تايل (Acoustic tile) به فروش مي رسند براي انتخاب مناسب آنها بايستي مشخصات فني جذب آنها معلوم باشد اين صفحات بصورت مخلوطي از الياف مختلف و برخي مواد جاذب سبك بصورت متخلخل و با روكش نرم يا سخت سوراخدار درابعاد متنوع تهيه شده اند.

 

جاذب هاي محفظه اي (هلم هولتز)

براي جذب صوتي در فركانسهاي پايين و باند باريك همچنين در مكانهاي عمومي و پر جمعيت ونيز تا لارها از رزو ناتورهاي محفظه اي يا رزوناتورهاي هلم هولتز استفاده  مي شود

براي دسترسي به جذب صوتي بهتر علاوه براستفاده ازتايلهاي اكوستيكي از آويزهاي جذبي به شكل مكعب به فواصل مناسب نيز مي توان استفاده نمود.

 

2-ب -كنترل صدا مبتني بر ايزو لاسيون

ايزولاسيون در مقابل عبور صوت از يك مكان به مكان ديگر با استفاده از ديواره ايزولان مطرح مي گردد. اصولاً تمام مواد كم و بيش داراي مقاومت در برابر عبور صوت هستند. اين خصيصه تحت عنوان امپدانس اكوستيكي نيز ذكر مي شود .

ايزولاسيون صوتي هر ديواره تابعي از ضريب عبور يا ضريب انتقال صوت است. ضريب انتقال صوت نسبت انرژي عبوري به انرژي برخوردي به هر ديواره است.

 ديواره هاي ايزولان براي جلوگيري از انتقال صدا از يك محيط به محيط ديگر بكارمي رود .  به اين نوع ديواره ها اصطلاحاً مانع هاي صوتي (Barrier material) نيز مي گويند.

رابطه بين جذب صدا و افت انتقال صدا در مصالح

هر چه ضريب جذب مصالح بيشتر با شد افت انتقال صوت در آنها كمتر است.

عوامل موثر بر افت انتقال ديواره ها

 

1-  جرم يا چگالي مخصوصاً چگالي سطحي ( كيلوگرم در متر مربع)

هر چه دانسيته سطحي مواد بيشتر باشد براساس قانون جرم افت انتقال در آنها بيشتر است .

براساس قانون جرم هر ماده كه چگال تر باشد نسبت به صدا نفوذ پذيري كمتر دارد. بنابراين افت انتقال در آن ماده، بالا خواهد بود.

افت انتقال با افزايش ضخامت ديواره بصورت لگاريتمي افزايش پيدا مي كند.

 

2-يكدستي مصالح ديواره (Hemogenity  or  uniformity)

يكي از عوامل مؤثر بر ميزان افت انتقال ديواره، يكدستي و نفوذ ناپذيري ماده تشكيل دهنده آن است. اين عامل علاوه بر  شرط چگال بودن ماده مورد نظر مي باشد هر چه يكدستي ماده بيشتر باشد، ميزان انرژي عبوري از ديوار ، كمتر و افت انتقال بيشتر خواهد بود.

 

3-فنريت (Stiffness)

ارتباط بين چگونگي افت انتقال در يك ديوار با فركانس از نوع ارتباط يا همبستگي خطي و حتي لگارتيمي نيست بلكه از الگوي سه ناحيه اي پيروي مي كند اين سه ناحيه عبارتند از:

ناحيه اول- ناحيه تشديد يا ناحيه اثر فنريت: فركانس صوت وفركانس  ديوار نزديك بوده و افت انتقال محدود و در نوسان است.

ناحيه دوم - ناحيه چگالي كه مربوط به اثر جرم بوده و افت انتقال با يك شيب ملايم معادل 6 دسي بل افزايش در افت انتقال به ازاي افزايش فركانس به ميزان  يك اكتاو باند .

ناحيه سوم- ناحيه همزماني فركانس يا ناحيه اثر انطباق فركانس : طول موج صوت برخوردي به ديوار با طول موج ارتعاش ديوار برابر بوده و در يك افت نسبي بوجود مي آيد كه در يك نقطه به حداقل ممكن مي رسد.

 

4-  ميرايي (Discontinuity(Damping) ) يا ايزولاسيون (Insulation)

براي كاستن از اثر فنريت و همزماني فركانس بهتر است كه از ميرا كننده مناسب استفاده شود. براي ناحيه اول از يك لايه كمكي  كم وزن و نرم مانند فوم و براي كاهش اثر همزماني از يك لايه ميرا كننده داخلي خوب مانند سرب  استفاده مي شود زيرا براساس مشخصاتي كه سرب دارد مي تواند موج وارده شده را به راحتي ميرا كند.